સોહરાબુદ્દીન શેખ એન્કાઉન્ટર કેસ મામલે બોમ્બે હાઈકોર્ટનો મોટો ચુકાદો

બોમ્બે હાઈકોર્ટે ગુરુવારે 2005-06માં સોહરાબુદ્દીન શેખ અને તુલસીરામ પ્રજાપતિના કથિત નકલી એન્કાઉન્ટર તેમજ શેખની પત્ની કૌસર બીની હત્યાના કેસમાં ગુજરાત, રાજસ્થાન અને આંધ્રપ્રદેશના 21 પોલીસ કર્મચારીઓ સહિત તમામ 22 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરતા 2018ના ખાસ કોર્ટના ચુકાદાને સમર્થન આપ્યું છે.

મુખ્ય ન્યાયાધીશ શ્રી ચંદ્રશેખર અને ન્યાયાધીશ ગૌતમ એ. અંકડની બેન્ચે સોહરાબુદ્દીનના ભાઈઓ, રુબાબુદ્દીન શેખ અને નયાબુદ્દીન શેખ દ્વારા ખાસ કોર્ટના ચુકાદા સામે દાખલ કરાયેલી અપીલોને લગભગ સાત વર્ષથી પેન્ડિંગ રાખીને ફગાવી દીધી હતી. બેન્ચે એક સંક્ષિપ્ત મૌખિક આદેશ જારી કરીને જણાવ્યું હતું કે અપીલો ફગાવી દેવામાં આવી છે અને વિગતવાર ચુકાદો પછી આવશે.

ફરિયાદ પક્ષે દાવો કર્યો હતો કે સોહરાબુદ્દીનને નવેમ્બર 2005માં ગુજરાતમાં એક નકલી એન્કાઉન્ટરમાં મારી નાખવામાં આવ્યો હતો, ઉપરાંત તેની પત્નીની પણ હત્યા કરવામાં આવી હતી અને પ્રજાપતિની ડિસેમ્બર 2006માં હત્યા કરવામાં આવી હતી.

શરૂઆતમાં આ તપાસ ગુજરાત આતંકવાદ વિરોધી ટુકડી અને CID (ક્રાઈમ) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે તેને સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) ને ટ્રાન્સફર કરી હતી, અને આ કેસ ટ્રાયલ મુંબઈની ખાસ કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હતી .

ખાસ કોર્ટે અગાઉ ગુજરાતના તત્કાલીન ગૃહમંત્રી અમિત શાહ , વરિષ્ઠ IPS અધિકારીઓ દિનેશ એમએન, રાજકુમાર પાંડિયન અને ડીજી વણઝારા અને રાજસ્થાનના ભૂતપૂર્વ ગૃહમંત્રી ગુલાબ ચંદ કટારિયા સહિત 16 આરોપીઓને મુક્ત કર્યા હતા.

સ્પેશિયલ કોર્ટના ન્યાયાધીશ એસ.જે. શર્માએ 21 ડિસેમ્બર, 2018 ના રોજ ચુકાદો આપ્યો હતો કે ફરિયાદ પક્ષ કાવતરું સ્થાપિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયો છે અને અવલોકન કર્યું હતું કે સીબીઆઈએ “પૂર્વયોજિત સિદ્ધાંત અને કોઈક રીતે રાજકીય નેતાઓને ફસાવવાના હેતુથી એક પટકથા” સાથે તપાસ હાથ ધરી હતી. ન્યાયાધીશ શર્માએ એમ પણ અવલોકન કર્યું હતું કે જે સાક્ષીઓ વિરોધી બન્યા હતા તેઓએ કોર્ટ સમક્ષ “સત્ય” બોલ્યું હતું, અને કહ્યું હતું કે સીબીઆઈએ તેમના નિવેદનો ખોટી રીતે નોંધ્યા છે.

ટ્રાયલ કોર્ટના ચુકાદા સામે એપ્રિલ, 2019 માં અપીલો દાખલ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ હાઇકોર્ટે ડિસેમ્બર 2025 થી અંતિમ સુનાવણી હાથ ધરી હતી અને 16 જાન્યુઆરીના રોજ તેનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો, જે ગુરુવારે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.

સોહરાબુદ્દીનના ભાઈઓ, જેમનું પ્રતિનિધિત્વ એડવોકેટ ગૌતમ તિવારી કરી રહ્યા હતા, તેમની અપીલમાં દાવો કર્યો હતો કે “વિશેષ ન્યાયાધીશ દ્વારા કરવામાં આવેલા અવલોકનો અને તારણો પુરાવાઓથી વિરોધાભાસી હતા”. તેમણે દલીલ કરી હતી કે પ્રજાપતિના સહ-કેદીઓની જુબાનીઓ, જે દર્શાવે છે કે તેમને તેમના જીવનનો ભય હતો, તેને ટ્રાયલ કોર્ટે ધ્યાનમાં લીધી ન હતી.

સીબીઆઈ, જેનું પ્રતિનિધિત્વ એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ (એએસજી) અનિલ સિંહ કરી રહ્યા હતા, તેમણે હાઈકોર્ટને જણાવ્યું હતું કે તેમણે 2018ના ચુકાદાને સ્વીકાર કર્યો છે અને તેની સામે અપીલ દાખલ કરવાનો નિર્ણય લીધો નથી.

નિર્દોષ છૂટેલા લોકોના બચાવ પક્ષના વકીલ, જેમાં વરિષ્ઠ વકીલ અમિત દેસાઈનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેમણે દલીલ કરી હતી કે “નિર્દોષ છૂટવાના ચુકાદાને ઉલટાવી શકાય તેવી કોઈ શક્યતા જ નથી”. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે ઘટનાના સ્થળે અને સમયે આરોપીની હાજરી સ્થાપિત કરવા માટે કોઈ સીધો પુરાવો કે પરિસ્થિતિગત પુરાવા પણ નથી.